203674_orig.jpg

باهم به استان همدان میرویم:

از زماني كه انسان به صورت اجتماعات كوچك و بزرگ در روستاها و شهرها زندگي مدني را آغاز نمود ، سابقه شهرنشيني و پيدايش اجتماعات به گواهي تاريخ در همدان مشاهده مي شود و به همين دليل همدان در دريف كهنسالترين شهرهاي ايران و جهان به شمار مي رود. بنا به گواهي لوحه هاي گلي، سنگي، طلاو نقره كه برخي ار آنها از هزاره دوم پيش از ميلاد هستند و وجود بعضي آثار و نقوش كه در صخره سنگهاي الوند وجود دارند و در دريف سنگ نگاره هاي پيش از تاريخ شمرده مي شوند و به گواهي كارشناسان محلي به 5 هزار سال پيش مربوط هستند حكايت وجود اجتماعات چوپاني در دوره هاي پيشين را دارند. اصولا" تاريخ مدون ايران بگونه اي كه امروزه در اخيتار مي باشد ، در 80 الي 100 سال پيش وجود نداشت. زيرا تا اواخر دوره حكومت قاجار اساس تاريخ ايران بر مبناي شاهنامه فردوسي بود. در اوايل قرن بيستم ميلادي با آمدن دانشمندان و باستانشناسان بزرگي چون : پرفسور گريشمن و " پرفسور هرتسفلد" و محققان گرانقدر ايراني و ... مطالعات و تحقيقات علمي روي آثار و اشيا پيدا شده ، بسياري از تاريكيهاي تاريخ ايران به ويژه همدان چهرهاي ديگر يافت. با به دست آمدن كليد خواندن خطوط ميخي و پيدا شدن لوحه هاي متعدد طلا و نقره از همدان و تخت جمشيد ، تا حد زيادي معماهاي تاريخي روشن گرديد . دولتهاي پيشدادي و كياني در شاهنامه فردوسي چهره در افسانه ها و اساطير كشيد ند، دولتهاي كاسي( كاسيان ) ماد و هخامنشي به عوان حكام نخستين در منطقه همدان در صفحات تاريخ ظاهر شدند. در قديمي ترين سنگ نگاشته آشوري كه در منطقه ميان رود ان ( بين النهرين ) پيدا شد نام قديمي همدان به نام ( آكسايا ) يعني شهر ( كاسي ها) آمده است .

كاسي ها در هزاره دوم پسش از ميلاد در مناطق غرب ايران بصورت گروههاي جدا ار هم و متشكل در طول رشته كوههاي زاگرس زندگي شباني داشته اند . حيطه نفوذ آنان در سرزمين هاي مركزي فلات ايران نيز بوده است . برخي از تاريخ نگاران واژه هاي قزوين ، كاشان و خزر را ملهم از همان واژه ( كاسي) مي دانند. در كتاب تورات عهد عتيق نام شهر همدان به زبان عبري احمتا آمده است . سنگ نگاشته ( پيكلات پاليسروال) پادشاه آ شوري در 1100 سال پيش از ميلاد ، از سرزمين هاي ماد به نام ( امدانه ) نام برده و از شهر همدان با نام ( امدانه ) سخن گفته است . در تپه هاي باستاني اطراف همدان از جمله ( تپه نوشيجان ) در 15 كيلومتري ملاير به عمدان ، تپه هاي ( كودين ) و ( سگاوي) در حوالي كنگاور و احتمالا" تنديس سنگ شير در همدان و برخي آثار بنا و سفال بازگو كننده تمدن دوره ماد در همدان و سرزمين هاي ماد مي باشند( ماديها مردماني بودند آريايي نژاد، كه در ابتداي قرن هفتم يا آخر قرن هشتم قبل از ميلاد ، دولت ماد را تاسيس كردند) بنا به قول هرودوت تاريخنگار يونان باستان ( 708-655 پيش از ميلاد ) بناي شهر همدان به ( ديا اكو ) نخستين پادشاه ماد مي رسد . او مي نويسد :
( قصري ساختند هفت قلعه داشت ، ديوار هر يك از قلاع دروني بر ديوار قلعه بيروني مشرف و آخرين ديوار بر تمام ديوارها مسلط بود... قصر سلطنتي و خزانه را در آخرين قلعه دروني جا دادند . از هفت ديوار همدان هر كدام رنگي معين داشت . كنگره هاي ديوار اول ( بيروني ) سفيد ، دومي سياه، سومي سرخ تند، چهارمي آبي ، پنجمين سرخ باز ، ششمين سيمين رنگ، هفتمين زرين گون. بزرگترين ديوارقلعه همدان به حجم ديوار آتن مي رسيد . همانطور كه اشاره شد ، همدان در دوره مادها ( امدانا) نام داشته و در دوره هخامنشيان ( هگمتانا) بوده است . در اين مورد ( ايران باستان ) مي نويسد : ( قلعه اول كه اسم اين محل ( همدان) برده شده ، تيگلات پاليسراول آشوري در 1100 پيش از ميلاد است ، اين پادشاه آشور اسم آن را ( امدانه) ذكر كرده ، در كتيبه هاي هخامنشي اسم اين شهر ( هگمتان ) نوشته اند. بعد از ديااكو ، پسرش ( فرورتيش ( 655 - 633 پ م) به حكومت ماد انتخاب گرديد. داريوش اول در سنگ نگاشته هاي بيستون نام پادشاه دوم ماد را ( فرورتيش ) ذكر مي نمايد . بعد از او ( هووخ شتر) ( 633 - 585 پ م) شاه ماديها شد. اين فرد بر خلاف پدرش به تربيت قشوني منظم كه بتواند در مقابله با آشورمقاومت كند پرداخت ، و در جنگي سخت دولت آشور از مادها شكست خورد. اين حاكم مادي را ميتوان بلند آوازه ترين حمكران ماديها دانست. پس از او ( آژدهاك) به پادشاهي ماد رسيد كه در زمان او كورش فرمانروايي پارس بر مادها چيره گرديد . سرزمين هاي ماد و پارس يكي گرديد ودر سال 550 پيش از ميلاد دولت پارس بر منطقه مسلط شد و قدرتي بزرگ در عهد باستان شد. همدان در دوره طولاني هخامنشيان موقعيت و اقتدار خود را حفظ كرد . وجود سنگ نگاشته هاي گنجنامه ، دخمه گور استر مردخاي ، پيدا شدن لوحه هاي طلا و نقره از تپه هگمتانه به خط ميخي ، همچنين جام زرين و ساغر طلاي مربوط به اين دوره در همدان جملگي حكايت از رونق و قدرت همدان در آن دوره را مي رساند. هخامنشيان امپراتوري بزرگي تشكيل دادند مقر حكومت خود را ابتدا در هگمتانه و شوش مستقر نمودند سپس به ساخت كاخهاي تخت جمشيد پرداختند . البته به علت گرماي شديد خوزستان و فارس در تابستانها از كاخهاي هگمتانه استفاده مي نمودند . از طرفي موقعيت خاص جغرافيائي همدان و ، بر سر را ه واقع بودن آن كه پيوسته محل رفت و آمد كاروانهاي شرق همدان و شمال فلات ايران به ميان رودان بود ، همين امر سبب اهميت و رونق شهر همدان در طول تاريخ بوده است .

در حمله ( ا سكندر مقدوني ) ابتدا همدان مورد حمله قرار گرفت ، آخرين بازمانده دولت پارس ( داريوش سوم) از مقابل اسكندر گريخت . اسكندر در متعاقب آن به شوش و تخت جمشيد دست يافت . در مراجعت در همدان پيروزي خود را جشن گرفت . كشتاري وحشيانه و بي رحمانه بوسيله يونانيان در همدان بوجود آمد ... بعد از ا سكندر ، ( سلوكيان ) كمتر از يك قرن به عنوان جانشينان اسكندر در همدان و اطراف آن حاكم راندند. معبد ( لائوديسه ) در شهر نهاوند كه خرابه هايش در مركز شهر وجود دارد يادگار آن دوران است. در حفريات سال 1322 خورشيدي لوحي در 33 سطر بر سنگ مرمر پيدا شد . لوح مربوط به 193 سال پيش از ميلاد است و ، نشان مي دهد: مربوط به ( آنتيوكوس ) سوم سلوكي است . بنا به عقيده باستانشناسان و مطالب روي لوح درباره گزارشي از شهر ( لائوديسه ) ( نام يوناني نهاوند) به فردي به نام ( مند منوس) است. ترجمه لوح در سال 1949 ميلادي توسط (‌روبرولد) در مجله ( هلينگ) چاپ و منتشر گرديد. شهر همدان به علت داشتن همان موقعيت جغرافيائي كه اشاره شد ، در شروع قدرت پارتها ( اشكانيان ) يكي از مراكز اجتماع قدرت پارتها بود. اشكانيان در طول چهار قرن حكومت خود ، و جنگهاي طولاني با روميان به ناچار منطقه همدان پيوسته در صحنه فعاليت هاي جنگي آنان قرار داشت ... ويرانه قلعه اي سترگ در فراز تپه مصلي ، پيدا شدن چند گور با تابوتهاي سفالي در تپه سنگ شير برخي ا شيا ء سكه از آن دوره دليل برحضور فعال و طولاني پارتها را نشان مي دهد . تاريخنگاران و برخي از باستانشناسان احتمال مي دهند تنديس سنگ شير نيز مربوط به دوره پارتها ا ست. در دوره به قدرت رسيدن ساسانيان همدان مدت سه سال به فرماندهي پسر اردوان پنجم در مقابل اردشير ساساني مقاومت نمود. ساسانيان كه مركز حكومت وقدرت خود را در ( تيسفون ) قرار داده بودند ، و همدان كه دروازه فلات ايران به ميان رودان ( بين النهرين ) بود ، رونق بازرگاني و رفت و آمد عمده كاروانيان بود كه از آن مي گذشت ، لذا هميشه مورد توجه ساسانيان بود و بر آباداني آن افزوده مي گرديد . پس از سقوط تيسفون در حمله اعراب تنها راه سقوط ساسانيان گشوده شدن همدان بود ، كاميابي اعراب در جنگ نهاوند ( فتح الفتوح) جنگ به پشت دروازه هاي همدان رسيد. حصار و دژهاي هگمتانه دست يافتني نبود ، سران جنگي عرب راهي جز مصالحه با حاكم همدان يعني نماينده ساساني در همدان نديدند طي قرار با حاكم آ» روز همدان ( خسرو شنوم ) همدان بدون جنگ و خونريزي به روي مسلمين گشوده شد. ار اين تاريخ است كه دين مبين اسلام به سرعت در سرتاسر فلات ا يران گشترش يافت . در كتاب ( تارخ الكامل)‌ گشوده شدن همدان بدست اعراب اين گونه است : ( خسرو شنوم چنين ديد، از ايشان امان خواست و پرداخت گزيت را پذيرفت . بر اين پايه كه : همدان و دستبي= ( قزوين ) از گزند مسلمانان ايمن باشد و دشمنان ايشان هم نتوانند از راه همدان و دستبي بر اسلاميان آسيبي رسانند...) در سده هاي نخستين هجري گروهاي متعددي از طوايف عرب رياست و حاكميت همدان را از سوي خليفه هاي بغداد در دست داشتند از آن جمله طايفه ( بنوسلمه ) از معروفترين آنان است . گروهي از علويان حسني كه در طول سده هاي اول و دوم به كنار ه هاي درياي مازندان كوچيده و علويان را در ايران پايه گذاري نمودند صاحب قدرت شدند. در طول قرن سوم گروهي از سادات علوي حسني از طبرستان به همدان آمدند كه در ميان آنان ( اطروش) صاحب اقتدار گرديد . نوادگان او مدت سه قرن رئسي شهر همدان را با نام علويان همدان به عهده داشتند . در طول قرن سوم همدان در زير و بم هاي سياسي و گروههاي قدرت طلب دست خوش آماج بود. در سال 319 ه ق ( مرد آويج زياري ) از خاندان ( آل بويه ) به بهانه انتقام كشته شدن خواهر زادهاش بدست مردم همدان به شهر همدان لشكر كشيد ، قتل و غارت و كشتار بي رحمانه اي- براه ا نداخت . در زلزله سال 345 ه ق شهر به تلي از خاك و ويرانه بدل شد و مدتي طول كشيد تا دوباره بازسازي گردد. بروزفرقه هاي متعصب مذهبي در طول سالهاي 350 تا 370 ه ق نا امني و خونريزيهاي بسياري در شهر پيدا شد . در طول سده هاي چهارم و پنجم همدان مركز برخوردهاي شديد قدرت طلبان محلي چون ( آل زيار ) ( ديلميان ) همچنين فرمانروايان محلي ( حسنويه ، كاكويه بود در دوره آرامش منطقه دستخوش آ شوبها گرديد . در سد پنجم بويژه در زمان (‌ شمس الدوله ديلمي) كه ابن سينا وزارت او را بدست داشت همدان چند گاهي روي آرامش و آسايش را ديد. با بروز قدرتهاي تركان غز و قراختائي و بدنبال آن به خون و آتش كشيده شدن ايران همدان نيز در اين مشكلات قرار گرفت تاجائي كه تركان سلجوقي در منطقه غربي (‌ عراق عجم ) قدرت و نفوذي پيدا كردند . همدان سالهاي مقر حكومتي سلاجقه غرب ايران بود آثاري از اين دوره در همدان و نهاوند باقي است . يورشهاي بي رحمانه مغولان بدنبال تركان از سال 618 تا 627 ه ق به همدان سبب بسياري ويراني و آشفتگي گرديد. مغولان كه از مقاومت تقريبا" 10 ساله همدان به تنگ آمده بودند . پس از دستيابي به شهر آنچنان قتل و ويراني در شهر به راه اندا ختند كه تا سالها شهري به نام همدان وجود نداشت . تا اينكه افراد متواري و سرگردان در روستاها مجددا" به شهر آشوب زده برگشتند و شهري ديگر ساخته و همدان بازسازي شد . در دوره ايلخانان گروهي از مغولان تاز مسلمان شده ، همدان تا حدي روي آرامش و آباداني را ديد و قدرت و موقعيت گذشته را بازيافت . مركز قدرت فرمانروايان محلي ايلخاني گرديد تا جائي كه در سال 695 ه ق يكي از شاهان محلي ايلخاني در همدان به تقليد از حكومتهاي پيشين ايراني طي مراسمي تاجگذاري كرد. با يورشهاي امير تيمور لنگ مجددا" قحطي و بيماري در شهر چهره نشان داد. ويراني جنگهاي تيمور مدتي در شهر باقي بود تا در دوره صفويه بدنبال آرامشي نسبي در ايران ، همدان نيز بي بهره نماند و موقعيت گذشته خود را بازيافت . قبلا" اشاره شد همدان بعلت واقع بودن بر سر راههاي شمالي، شرقي و حتي جنوبي فلات ايران به بغداد ، هميشه پر جنب و جوش بود، روفت و آمد كاروانهاي حامل كالاهاي تجارتي و موقعيت خوب منطقه براي كشاورزي و دامداري شهر همدان پش از هر ويراني و قتل و غارت به سرعت رو به آبادي و نوسازي مي گذاشت ، ديديم همدان هميشه سپر بلاي متجاوزين به ايران از شمال غربي و غرب بوده ا ست . همين مسئله يكبار ديگر در اواخر دوره صفويه تكرار شد . نيروهاي عثماني با استفاده از ضعف دولت صفوفي از شمال غربي و غرب در سال 1136 ه ق به اطراف همدان رسيدند. همدان در اين جنگ مقاومت بسياري نمود تا جائي كه ( احمد شاه) والي متجاوز عثماني مدت زيادي پشت حصارهاي شهر بود كه در اثر بي لياقتي آخرين بازمانده صفوفي طبق قرار دادي همدان به عثمانيها واگذار گرديد . در دو جنگ پي در پي بفرماندهي نادر شاه افشار، عاقبت در جنگ معروف به (( كرگوك ) در سال 1145 ه ق مطابق با 1722 ميلادي والي عثماني از نادر شكست سختي خورد و در نتيجه همدان به آغوش وطن برگشت . بعد از نادر شاه افشار كريم خان زند حكومت ايران را بدست گرفت . او اصلا" از خطه همدان بود . زادگاهش دهكده پري يكي از روستاهاي ملاير بوده است . در سال 1193 ه ق ( علي مرادخان) خواهر زاده كريم خان والي همدان شد . همو پس از مرگ كريمخان ادعاي استقلال طلبي داشت . همدان را مركز و پايتخت خود قرار داد . به نام خود سكه ضرب نمود. در فاصله سالهاي 1205 الي 1211 در چند جنگ از آغاز محمد خان قاجار شكست خورد با انتقام اين ماجرا يك بار ديگر همدان طعم تلخ قتل و غارت و آتش سوزي را چشيد . در طول دو جنگ جهاني اول و دوم همدان صدمات زيادي ديد و دچار قحطي و كمي آذو قه گرديد. در اواخر دوره قاجار و پيدا شدن نهصت مشروطه طلبي همدان در رديف شهرهاي پيشقدم بود و با بروز بزرگان و روشنفكراني در مطبوعات چون ( ميرزاده عشقي ) و ( عارف قزويني ) كه در اواخر عمرش در همدان بود، نقش موثري داشت . نبايد فراموش كرد در طول قرون متمادي همدان ضمن اين كه پستي و بلنديهاي بسياري را پشت سر گذرانيده هميشه در دامن علم پرور او علماء ، دانشمندان ، روحا نيون و سياستمداران بزرگي پرورش يافته اند كه جملگي در تحولات جامعه كشور اثري مثبت داشته اند.

آداب مردم همدان در ماه مبارك رمضان


مردم مؤمن همدان، همانند خداجويان ديگر نقاط كشور پهناور ايران اسلامي مناسبت‌هاي ويژه مذهبي و ملي را با آداب و سنن ويژه‌اي برگزار مي‌كنند.
ماه مبارك رمضان يكي از مناسبت‌هايي است كه مردم استان همدان براي آن ارج و احترام ويژه قايل بوده و از دير باز تا كنون آن را با آداب و رسوم خاصي برگزار كرده‌اند. قدمت سنت‌هاي ويژه ماه مبارك رمضان در همدان به تاريخ اسلام بر مي‌گردد و با وجود گذشت ساليان متمادي، مردم استان خود را براي استقبال از ماه ميهماني خدا آماده مي‌كنند. يكي از محققان فرهنگ عامه همدان در اين‌باره گفت: همه ساله مردم استان چند روز مانده به آغاز رمضان به استقبال اين ماه مي‌روند، كه اين استقبال آيين پيشباز از ماه رمضان ناميده مي‌شود.
عباس فيضي اظهار داشت: آيين استقبال به اين صورت است، كه مردم براي آمادگي هر چه بيشتر براي گرفتن روزه در ماه مبارك رمضان، روزهاي اول، پانزدهم و آخر ماه شعبان را روزه مي‌گيرند. مردم همدان باور دارند ، افرادي كه اين سه روز را روزه بگيرند ، اجر و ثواب آن برابر با روزه يك ماه رمضان است. اين اعتقاد به حدي در نزد مردم همدان ريشه دارد، كه بيشتر آنان اين سه روز را روزه مي‌گيرند.
به گفته فيضي، يكي ديگر از آداب و رسوم اهالي همدان كلوخ اندازان نام دارد، مردم استان روز آخر ماه شعبان را كلوخ اندازان مي‌گويند، در اين روزمردم شادي‌كنان با تهيه و پخت غذايي مخصوص به‌نام كباب سرداشي سفره خود را براي اطعام نيازمندان و فقرا پهن مي‌كنند. همداني‌ها كباب سرداشي را از مخلوط گوشت چرخ كرده، سيب زميني ، پياز، تخم‌مرغ، ادويه و گوجه فرنگي تهيه مي‌كنند، مراسم كلوخ اندازان از اول تا پايان روز آخر شعبان ادامه دارد و پس از آن مردم، آماده روزه ‌داري در ماه مبارك رمضان مي‌شوند.
مردم استان پس از آن كه فرزندان آنان به سن بلوغ رسيدند، از آنان مي‌خواهند كه در ماه مبارك رمضان روزه را كامل بگيرند. درباره بچه‌هايي كه به سن شرعي نرسيده و روزه بر آنان واجب نيست، اهالي همدان اعتقاد دارند اگر بتوانند روزه را قلاغي (كلاغي) بگيرند، خداوند اجر و پاداش روزه كامل را براي آنان منظور مي‌كند.
مردم همدان به روزه نيمه روز و روزه‌اي كه در آن بچه‌ها از هنگام سحر تا اذان ظهر روزه خود را نخورند، روزه قلاغي مي‌گويند.
يكي ديگر از سنت‌هاي قديمي ماه رمضان در همدان ، مراسم كيسه بركت در روز ۲۷اين ماه است، در اين روز زنان روزه ‌دار در رفتن به مسجد و اقامه نماز ظهر به همراه خود پارچه ، نخ و سوزن مي‌برند.
زنان مؤمن همداني در ميانه دو نماز ظهر و عصر با استفاده از اين وسيله‌ها به كار دوختن يك يا چند عدد كيسه بركت مشغول مي‌شوند.

به اعتقاد مردم همدان ، هر فردي كه به داخل اين كيسه پول بريزد، خداوند به وي مال و دارايي زياد مي‌بخشد، به همين علت زنان در اين روز بيش از يك كيسه بركت دوخته و آن را براي فزوني دارايي بين خانواده خود و ديگران توزيع مي‌كنند.
از ديگر آداب مخصوص اين ماه در همدان آيين توزيع آجيل مشكل‌گشا است، به عقيده مردم اگر ماه مبارك رمضان در روز چهارشنبه آغاز شود، اين ماه بسيار پر بركت و خوش يمن خواهد بود. به‌همين مبنا زنان با خريد و بسته‌بندي آجيل مشكل گشا هنگام افطار به قصد نيت و طلب حاجت به مسجد مي‌روند و پس از اقامه نماز مغرب بين زنان نمازگزار تقسيم مي‌كنند. مردم همدان معتقدند، هر كس مراد و حاجتي داشته باشد با پخش و توزيع آجيل مشكل گشا، خواسته‌هايش برآورده مي‌شود.
يكي ديگر از رسوم مردم همدان در ماه مبارك رمضان جمع‌آوري خرده‌هاي نان سفره افطاري است، به باور مردم هر فردي كه بتواند خرده نان‌هاي سفره افطاري را تا آخر ماه مبارك رمضان جمع كند و تا روز عيد قربان آن را نزد خود نگهدارد و آنها را در آبگوشتي كه از گوشت قرباني در عيد قربان تهيه مي‌شود، بريزد و سپس بخورد، خداوند تمام آرزوها و نيازهاي وي را برآورده مي‌كند.
پخت غذاهاي مخصوص از ديگر آيين‌هاي ماه مبارك رمضان است، زنان همداني در اين ايام براي افطار، بيشتر از غذاهايي نظير آش‌رشته، فرني، ترحلوا، طاس كباب ، شامي كباب ، سرداشي ، بوراني و شيربرنج و براي سحري نيزرشته‌پلو و آبگوشت مرغ مي‌پزند. پخت شيريني‌هاي محلي مانند كماج، انگشت پيچ، پنجه‌خاله ، يوخا، نيس درجهان و اگرده در ماه مبارك رمضان بين خانواده‌هاي همداني رواج دارد. پخت و پز نان‌هاي مخصوص محلي نظير نان اوفاق، نان گرده چرب و نان شاتي نيز از ديگر آيين‌هايي است كه زنان همدان همه ساله در ماه رمضان اقدام به تهيه آن‌ها مي‌كنند.
يكي از آيين‌هاي جالب توجه مردم استان همدان فرستادن افطاري توسط داماد به خانه عروس است، مطابق اين سنت ديرينه در ماه رمضان جوان داراي نامزد ، بايد افطاري نامزدش را به خانه پدر عروس ببرد ، اين افطاري شامل چند قرص نان، گرده دو زرده ، برنج، روغن حيواني، يك عددمرغ و يا ماهي، سيب سرخ ، شيريني انگشت پيچ و ميوه‌هاي فصل است. پس از اين كه افطاري از سوي داماد به خانواده عروس برده شد، خانواده عروس نيز در شب‌هاي آينده، خانواده داماد را براي صرف افطاري به منزل خود دعوت مي‌كنند.
علاوه بر اين در شهرها و روستاهاي استان همدان مرسوم است كه پس از پايان ماه مبارك رمضان و در روز عيد فطر در تمام خانه‌ها آش رشته پخته شود، زيرا به اعتقاد مردم، پس از يك ماه روزه داري ، خوردن اين غذاي آبكي بسيار سودمند است.
زيارت اهل قبور، شركت گسترده در آيين‌هاي شب‌هاي احيا و قدر، برگزاري ايام سوگواري شهادت مولي‌الموحدين امام علي (ع)، راه‌اندازي دسته‌هاي سينه‌زني، نوحه‌خواني، زنجيرزني و عزاداري از ديگر آداب مردم شهرها و روستاهاي استان همدان در ماه ضيافت ا... است.


غذاهای استان همدان

آش برنج همدانی

مواد لازم برای 4 نفر:

برنج ................................ 1 پیمانه

گشنیز خرد شده ................... 200 گرم

عدس ............................... یک چهارم پیمانه

آب قلم .............................. 2 لیوان

نمک ............................... به میزان لازم

ماست برای سرو با غذا ......... مقداری

طرز تهیه :

ابتدا برنج را حدود یک تا دو ساعت زودتر خیس می کنیم(بدون نمک). قلم را هم با کمی نمک جداگانه می پزیم تا خوب پخته شود. بعد از اینکه قلم خوب پخته شد، آب آن را روی برنج ریخته و می گذاریم چند جوش بزند. پس از آن عدس، گشنیز خرد شده و مقداری نمک اضافه می کنیم و می گذاریم بپزد. وقتی خوب لعاب دار شد، برای سرو آماده است. سپس آن را در ظرف مورد نظر کشیده و هرکس بسته به ذائقه ی خود می تواند به آن، ماست یا آبغوره اضافه کند تا این آش، بیش از پیش باب طبع شود.


صنلیع دستی استان همدان

از معروفترين‌ صنايع‌ دستي‌ استان‌ همدان، سفالگري‌ و سراميك‌ سازي‌ است‌ كه‌ مركز عمده‌ آن‌ "لالجين‌" در ۳۰ كيلومتري‌ همدان‌ است‌. اهم‌ صنايع‌ دستي‌اين استان‌ عبارتند از: صنعت‌ سفالگري‌ و سفال‌ سازي‌، گليم‌ بافي‌، قاليبافي‌ و دوخت‌ لباس‌ عشايري ‌. معروفترين‌ سوغاتي‌هاي‌ استان‌ همدان‌ عبارتند از: سفال‌ و سراميك‌، فرش‌، گليم‌، قالي‌، جاجيم‌، محصولات‌ دستي‌ چرمي‌، گيوه‌، انگشت‌ پيچ‌، انگورشاني‌ و شيره‌انگور.برخي‌ از صنايع‌ دستي‌ اين استان‌ مانند صنعت‌ سفالگري‌ اهميّت‌ صادراتي‌ و جهاني‌ دارد.

مکانهای دیدنی همدان.


آرامگاه باباطاهر: در قسمت شمال باختري شهر در ميداني به همين نام ، آرامگاه باباطاهر ، شاعر و عارف مشهور قرن پنجم ه.ق واقع است .

گنجنامه : در دره عباس آباد به فاصله 5 کيلومتري از مرکز شهر و در کنار معبر قديمي هگمتانه ، دولوحه ي تاريخي در دامنه کوه به خط ميخي وجود دارد که يکي از داريوش اول ، پادشاه هخامنشي و ديگري از فرزندش خشايار شاه مي باشد.


شير سنگي: مجسمه شير سنگي در پارکي به همين نام در شهر همدان واقع شده که عده اي آن را به دوره هخامنشيان و عده اي ديگر آن را متعلق به زمان اشکانيان مي دانند.

گنبد علويان( مسجد علويان): اين بنا مربوط به قرن ششم ه.ق و دوره سلجوقيان است . به طور کلي اين اثر مهم از نظر سبک معماري ، تزئينات داخلي ، گچ بري و خطوط کتيبه اي جزء زيباترين ابنيه تاريخي ايران است.

برج قربان: اين برج تقريباً در قسمت خاوري شهر همدان واقع شده و داراي دوازده ضلع آجري با گنبد هرمي شکل مي باشد وبر روي طاق سردابه اين برج سنگ نوشته اي وجود دارد که قدمت آن به سال 1009 ه.ق مي رسد و ظاهراً هيچگونه ارتباطي با بنا ندارد.

غارعلي صدر: جهت بازديد عموم علاقمندان به غار علي صدر از قايقهاي پدالي 2 نفره و قايقهاي پاروئي استفاده مي گردد.

قسمتي از روستاي علي صدر: اين روستا در حال حاضر به عنوان مرکز دهستان علي صدر مي باشد که داراي 9081 نفر جمعيت مي باشد و غار مشهور علي صدر در آن واقع شده است.

امامزاده يحيي: شيوه معماري و سبک ساختمان اين امامزاده مشخص مي نمايد که بناي اصلي ، متعلق به قرن هشتم تا دهم ه.ق بوده اما دردوران صفويه نيز در شکل بنا و اطراف آن تغييراتي ايجاد شده است.


ساير اماکن و نقاط ديدني همدان عبارتند از: برج قربان که در قسمت خاوري شهر قرار دارد. امامزاده هادي بن علي ، امامزاده اهل ابن علي ، امامزاه حسين ( شاهزاده حسين ) ، امامزاده سيد اسماعيل ، مسجد جامع شهر همدان در محدوده بازار ، تپه هگمتانه ، تپه مصلي و شير سنگي (سنگ شير) که مورخين ساخت آن را با اختلافاتي به دوران مادها ، هخامنشيان و يا اشکانيان نسبت مي دهند . يکي ديگر از نقاط ديدني و توريستي بسيار جالب ، شهر لالجين در فاصله 25 کيلومتري شهر همدان با جمعيتي بالغ بر 14،309 نفر (1370) است و مرکز صنايع دستي سفالگري همدان به شمار مي رود و واقع است. در اين شهر بيش از 44 کارگاه تهيه ظروف سفالين فعاليت دارند و مي توان گفت از لحاظ کيفيت و ميزان توليد اين گونه ظروف رتبه اول را در کشور دارا است. ظروف سفالي با انواع نقشها و رنگها يکي از سوغات مهم اين شهر محسوب مي شود.

مکانهای زیارتی استان همدان.

تمامي اماكن مذهبي استان همدان با هدف جذب گردشگران مذهبي در كنار حضور مسافران داخلي و خارجي براي بازديد از اماكن تاريخي و گردشگري از برنامه هاي اصلي اداره اوقاف همدان در سال جاري است و ساماندهي امامزاده عبدالله (ع)، شاهزاده حسين(ع)، امامزاده محسن (ع) و امامزاده يحيي (ع) در همدان، شاهزاده محمد (ع) در نهاوند و تكيه ابوالفضل (ع) در ملاير و ديگر مكان هاي مذهبي برجسته استان در دستور كار قرار گرفته است.وي با بيان اين كه هشت هزار بقعه متبركه در كشور وجود دارد كه توجه ويژه به اين اماكن متبركه مي تواند در تحولات و دگرگوني هاي علمي كشور مؤثر باشد، تصريح كرد: توجه به زيرساخت هاي فرهنگي در كنار بقاع متبركه مي تواند جايگاه اين اماكن را به عنوان مجموعه هاي فرهنگي ارتقا داده و در جذب بيشتر جوانان به اين اماكن متبركه نقش بسزايي داشته است و شما گردشگران میتوانید تشریف ببرید


نژاد

در استان همران اقوام مختلفی با آداب و سنن ویژه سکونت دارند که عبارتند از :
ترک ها : در شمال و غرب استان ، به ویژه در شمال و غرب شهرستان همدان ساکن هستند و در 562 روستای استان سکونت دارند .
لر ولک : این اقوام در شهرستانهای ملایر ، نهاوند و بخش سامن در 255 روستا ساکن هستند .
کردها : این قوم در 159 روستا در غرب و شمال غربی و در مجاورت استانهای کردستان و کرمانشاه سکونت دارند .
فارسها : بیشتر ساکنان مرکز استان را تشکیل می دهند .


زبان

زبان فارسی : اغلب ساکنان مرکز استان به زبان فارسی تکلم می کنند .
زبان آذری : اغلب ساکنان شمال غرب استان ، به ویژه در شمال و غرب به زبان ترکی سخن می گویند .
گویش لری و لک : ساکنان ملایر ، نهاوند و سامن به این گویشها تکلم می کنند .
گویش کردی : اغلب ساکنان شمال غرب و غرب استان که در مجاورت استانهای کرمانشاه و کردستان قرار دارند به زبان کردی صحبت می کنند .


مذهب مردم استان همدان.

بیشتر ساکنان استان همدان مسلمان و پیرو مذهب شیعه جعفری اثنی عشری هستند . در بین عشایر استان مذهب سنی و فرقه اهل حق نیز وجود دارند . در سرشماری مهر ماه 1365 ش این استان دارای 1058 نفر زرتشتی ، 108 کلیمی و 222 نفر مسیحی بوده است . امروزه تعداد اقلیت ها در همدان بسیار کاهش یافته و حدود 25 خانوار یهودی و 22 خانوار ارمنی در همدان ساکن هستند . در بخشهایی از استان همدان گروههایی از دراویش مسالک اهل حق و مسلک علی الهی ساکنند به ویژه در شهرستان اسد آباد و تعدادی از روستاهای جنوب غربی آن مسلک اهل حق پیروان بیشتری دارند .

صنايع‌ دستي‌ و سوغاتي‌های استان

استان‌ همدان‌ از مناطقي‌ است‌ كه‌ فرآورده‌هاي‌ دستي‌ آن‌ از شهرتي‌ بسزا در سطح‌ كشور برخوردار است‌ و حتي‌' برخي‌ از صنايع‌ دستي‌ آن‌ مانند صنعت‌ سفالگري‌ اهميّت‌ صادراتي‌ و جهاني‌ دارد. اين‌ نوع ‌از صنايع‌ دستي‌، علاوه‌ بر جنبه‌ مصرفي‌، از ويژگي‌هاي‌ هنري‌ برخوردارند كه‌ به‌ صورت‌ طرح‌ها، نقوش‌ ورنگ‌هاي‌ گوناگون‌ متجلي‌ مي‌شوند.
برجسته‌ترين‌ صنعت‌ دستي‌ استان‌، سفالگري‌ و سراميك‌ سازي‌ است‌ كه‌ مركز عمده‌ آن‌ "لالجين‌" در ۳۰ كيلومتري‌ همدان‌ است‌. اهم‌ صنايع‌ دستي‌ استان‌ عبارتند از: صنعت‌ سفالگري‌ و سفال‌ سازي‌، گليم‌ بافي‌، قاليبافي‌ و دوخت‌ لباس‌ كه‌ عمدتاً در ميان‌ عشاير مرسوم‌ است‌. معروفترين‌ سوغاتي‌هاي‌ استان‌ همدان‌ عبارتند از: سفال‌ و سراميك‌، فرش‌، گليم‌، قالي‌، جاجيم‌، محصولات‌ دستي‌ چرمي‌، گيوه‌، انگشت‌ پيچ‌، انگورشاني‌ و شيره‌انگور.

موزه ها
موزه‌ تاريخ‌ طبيعي‌ - همدان‌
موزه گنبد علويان - همدان
موزه آرامگاه بابا طاهر - همدان
موزه هگمتانه


5 : تعداد دانشگاه

يك فرودگاه در ده كيلومتري : فرودگاه

دارد : خط راه آهن

12 : تعداد نمايشگاه در سال

11 : تعداد شهرك صنعتي

مسیرهای زیارتی استان همدان.

همدان نهاوند همدان- تويسرگان- نهاوند گردوستانهاي سركان- مقبره حيقوق نبي(ع)- آرامگاه ميررضي الدين- خانه مسعودي- مدرسه شيخ عابد خان زنگنه- امامزاده اسماعيل زرهان- كاروانسرا و پل تاريخي فرسفج- حمام حاج آقا تراب- مقبره باباپيره- سراب گاماسياب سراب گيان- سراب ملوسان 3 همدان تويسركان همدان- ملاير- نهاوند- تويسركان قلعه و آتشكده نوشيجان- پارك سيفيه- موزه لطفعليان- يخدان مير فتاح

مسیرهای عمومی استان همدان.

مسيرهاي گردشگري عمومي كشور استان همدان رديف مبدأ سفر مقصد سفر مسير سفر فهرست جاذبه ها 1 همدان لالجين همدان- غار عليصدر- لالجين آرامگاه باباطاهر- گنبد علويان- موزه تاريخي طبيعي- موزه تپه هگمتانه- بازار همدان- مقبره استرو مردخاي- ميدان امام- آرامگاه بوعلي- موزه باغ نظري- برج قربان شير- سنگي- مجتمع عباس آباد- آبشار و كتيبه هاي گنجنامه

هتلهای همدان.

هتل آرین


همدان
8261266-0811

پارسيان ارم

هتل همدان
8252001-0811

هتل باباطاهر

همدان
4227180-0811

هتل پارسيان بوعلي


همدان
8252822-0811

هتل عليصدر


همدان
553312-0812

هتل ياس

همدان
2523464-0811

هتل مرمر

همدان
8268780-0811


امداد خود رو استان همدان.
رديف
كد
نام نمايندگی
شهر
آدرس
تلفن
فاكس

157
1501
مسعود ابوالفتحي
نهاوند
بلوار وليعصر، اول جاده بروجرد، جنب شركت گاز
24499-085232
34070

158
1502
خسرو صارمي
ملاير
ميدان امامزاده عبدالله
2231273-0851
2231273

159
1503
موسسه دارالايتام(محمد كاظم هاشمی نيكو)
همدان
خ اكباتان -ميدان هگمتانه- اول خ شهيد توپچي
9-4227838-0811
4225841

160
1504
مسعود شعباني
همدان
بلوار كشاورز - روبروی راهنمايی و رانندگي
2653666و2653566-0811
2666838

161
1505
محمد عليزاده
بهار
بهار -بلوار كشاورز - روبروی پمپ بنزين
4229 و 2827 - 0812422
4757

162
1506
علی حسين ميرزائی پارسا
همدان
جاده كرمانشاه، نرسيده به بيمارستان ارتش - سمت چپ
4220914 و 4222755-0811
4223963

163
1507
محمدرضا خشنودان ( شركت چرخش كالی همدان )
همدان
جاده كرمانشاه-ميدان كربلا - بلوار كربلا -جنب كارخانه فوكا صنعت
4263414-0811
4263514

164
1510
شركت تاكسيرانی همدان(جعفر سنايي)
همدان
خيابان جعفر طيار، نرسيده به ميدان شاهد
2663048-0811
2665369

165
1512
علی ميرزايی پارسا
همدان
بلوار بديع الزمان - روبروی ترمينال ميني‌بوسراني
4223758 و 4223524-0811
4221041

166
1513
احمد عبدي
ملاير
ميدان انقلاب - ورودی شهر از سمت همدان
1-3347770-0851
3332800

167
1514
عبدالمجيد عليشاهي
ملاير
خ بروجرد-بلوار بعثت -روبروی جرثقيل جم
2220661-0851
2229095

168
1515
سيدمحمدمهدی اردستانی زاده
همدان
همدان-خ اراك پايينتر از12متری صفا پ359
7-2677676-0811
2660781

169
1516
جواد مال اميري
تويسركان
تويسركان-بلوار اشرفی اصفهاني-جنب انبار گاز
1090-0852424
1090

نام و آدرس كتابخانه هاي استان همدان


1 كتابخانه آزادي همدان فلكه فردوسي - خ طالقاني - جنب پارك كودك كتابخانه آزادي -8264546
2 شهيد دستغيب همدان همدان- مريانج- بلوار بهشتي بن بست زينبيه كانون قرآن مريانج 08114262100
3 كتابخا نه شاهد همدان خ.شهدا-ميدان شاهد-انتهاي پارك شاهد-روبروي پمپ گاز 0811-2651899
4 كتابخا نه مدرس همدان شهرك مدرس خ عدالت جنب كانون پرورش فكري 08118290330
5 كتابخانه شهيد مطهري همدان فامنين - خيابان شهيد مطهري - روبروي مسجد اعظم 08127223989
6 كتابخا نه شهيدان حجازي همدان همدان -خيابان بوعلي كوچه نصرت جنب پارك شهيدان حجازي 0811-8255661
7 كتابخا نه فرهنگيان همدان شهرك فرهنگيان-فاز1- حنب پارك شهيد باهنر 0811-2549266
8 كتابخانه پروين اعتصامي همدان اسلامشهر : كوچه رنجبران (عقيل نهم ) 0811-4229010
9 كتابخا نه امام خميني همدان خيابان شهيد مطهري جنب درمانگاه 08127622206
10 كتابخا نه اعتماديه همدان كوي محمديه -بلوار بهارستان 0811-8241222
11 كتابخا نه امام حسين همدان شهرك مدني سه راه هنرستان جنب هنرستان هنرهاي تجسمي 08114281550
12 كتابخا نه شهداء خضر همدان همدان خضر پارك شهداي خضر كتابخانه عمومي شهداي خضر 0811-2640607
13 كتابخا نه بيامبرص همدان استان همدان: شهر جورقان- محله گمار-خيابان رجايي 08114373986
14 كتابخا نه شهيد بهشتي ملاير خيابان شهيد احمد وفايي-بازار ميوه وتره بار 0851-2225588
15 كتابخا نه علامه اميني ملاير ميدان آزادگان -بلوار 15 خرداد 0851-2215000
16 كتابخا نه علامه مجلسي ملاير انتهاي بلوار سيف الدوله-ابتداي پارك سيفيه 08512222820
17 كتابخا نه توحيدسامن ملاير خيابان شهيد بهشتي-خيابان 15 خرداد-جاده طجر 0852-2522555
18 كتابخا نه شهداءگمنام ملاير جوكار-خيابان انقلاب اسلامي 0852-2723700
19 كتابخا نه شهيدمفتح ملاير روستاي كهكدان
20 كتابخا نه جوزان ملاير روستاي جوزان 0852-2353164
21 كتابخا نه آورزمان ملاير روستاي آورزمان 0852-2583400
22 كتابخا نه ولايت ملاير خيابان طالقاني-16متري دوم شمس آباد 0851-2244848
23 كتابخا نه دانشجو ملاير خيابان خلبان-پارك جنگلي خلبان 0851-3332221
24 كتابخا نه ازندريان ملاير ازندريان 0852-2834111
25 كتابخا نه حسين آبادناظم ملاير روستاي حسين آباد ناظم -خيابان جانبازان 0852-2574020
26 كتابخا نه اسلام آباد ملاير روستاي اسلام آباد 0
27 كتابخا نه شهيد تركاشوند ملاير روستاي نازول
28 كتابخا نه علي آباددمق ملاير روستاي علي آباد دمق 08522744300
29 كتابخا نه طجر
30 كتابخا نه شهيد حيدري نهاوند ميدان امام بلوار شهيد بهشتي پارك وليعصر 08523233377
31 كتابخا نه شهيد قدوسي فيروزان خ ايثارگران 08523722100
32 كتابخا نه آيت ا...نهاوندي نهاوند بلوار ش بهشتي روبروي خانه معلم 08523243852
33 كتابخا نه امام علي (ع) نهاوند شهرك شهيد حيدري -نبش ميدان 7 تير 08523263436
34 كتابخا نه شهيدمدني تويسركان بلوار سركان - جنب اداره پست 08524222780
35 كتابخا نه شهيدصدوقي تويسركان سرابي - خيابان امام حسين (ع) - پارك امامت 08524224936
36 كتابخا نه رضي الدين آرتيماني تويسركان بلوار معلم - جنب پارك نبوت 08524222880
37 كتابخا نه باقرالعوم سركان تويسركان سركان - خ امام خميني ( ره ) - خ 7 تير 08524433828
38 كتابخا نه شهيدرجايي اسدآباد اسدآباد - خ امام - پارك شهيد رجائي 0812-3222595
39 كتابخا نه آجين اسدآباد آجين - جاده كليايي - پشت پاسگاه نيروي انتظامي 0812-3582100
40 كتابخا نه شهيدقهاري اسدآباد چنار عليا ء - پشت مدرسه هاي شبانه روزي
41 كتابخا نه اشرفي اصفهاني كبودراهنگ بلوار بعثت - بالاتراز فرمانداري سابق 08125223161
42 كتابخا نه گل تپه كبودراهنگ گل تپه ميدان جهاد 5723366 O 3 P
43 كتابخا نه ويان كبودراهنگ خيابان شهدا كوچه امام حسن مجتبي 08125342070
44 كتابخا نه غدير كبود راهنگ ميدان امام حسين (ع) 08125225888
45 كتابخا نه شيرين سو كبودراهنگ خيابان شهدا - جنب دبيرستان امام مهدي (عج ) 08125363288
46 كتابخا نه شهيدباهنر بهار بهار- خيابان امام خميني (ره) جنب دانشگاه پيام نور 08124222688
47 كتابخا نه فجرصالح اباد بهار صالح آباد - خيابان امام (ره) پشت بانك ملي 08124422366
48 كتابخا نه علامهطباطبائي بهار لالجين - خيابان امام (ره) جنب پارك كودك 08124522250
49 كتابخا نه آيت ا...بهاري بهار بهار- انتهاي خيابان شهيد مدني - مجتمع فرهنگي و هنري 08124221443
50 كتابخا نه فرهنگ حسين آباد بهار لالجين - روستاي حسين آباد كارخانه قند همدان 08124452188
51 كتابخا نه امام خميني مهاجران بهار لالجين - روستاي مهاجران 08124362777
52 كتابخا نه امام علي زاغه بهار بهار - روستاي زاغه 08124762121
53 كتابخا نه ملاحسينقلي شوندي رزن رزن -شهرك فرهنگيان -انتهاي فاز 1 08126222253
54 كتابخا نه شهيد مفتح دمق رزن بخش سردرود-شهر دمق-بلوار شهيد مفتح 08126723451
55 كتابخا نه شهداءگمنام رزن رزن رزن- خيابان انديشه 08126222063
56 كتابخا نه علامه دهخدا رزن قروه -ميدان امام - 08126563925
57 كتابخانه دره مراد بيك همدان همدان - كوي دره مراد بيك 0811
58 كتابخانه چنار اسدآباد اسد آباد - چنار سفلي
59 كتابخانه پارك باهنر اسدآباد اسدآ باد پارك شهيد باهنر
60 كتابخانه قباق تپه كبودرآهنگ روستاي قباق تپه
61 كتابخانه داق داق آباد كبودرآهنگ روستاي داق داق آباد
62 كتابخانه شاهنجرين رزن روستاي شاهنجرين
63 كتابخانه كرفس رزن روستا ي كرفس
64 كتابخانه شاره 2 رزن رزن مجتمع اداري رزن
65 كتابخانه بابا نظر رزن روستاي بابا نظر
66 كتابخانه دستجر كبودرآهنگ روستاي دستجرد
67 كتابخانه حصار علي آباد همدان همدان - حصار راه علي آباد
68 كتابخانه مركزي همدان همدان همدان - تپه مصلي
69 كتابخانه برزول نهاوند نهاوند - شهر برزول
70 كتابخانه گيان نهاند نهاوند شهر گيان

لیست مراکزدرمانی استان همدان.

مركز آموزشي درماني سينا (همدان)

آدرس: همدان - خيابان ميرزاد عشقي - بيمارستان سينا
كد شهر: 0811 تلفن: 8274184 نمابر: 8274184



مركز بهداشت همدان (همدان)

آدرس: همدان - ميدان جهاد - خيابان طالقاني - جنب اورژانس بيمارستان اكباتان
كد شهر: 0811 تلفن: 8264442 نمابر: 8264442



شبكه بهداشت رزن (رزن)

آدرس: شهرستان رزن - خيابان امام خميني - سه راه قروه جنب بسيج شبكه بهداشت رزن
كد شهر: 0812 تلفن: 6222096 نمابر: 6222097



كبودرآهنگ (كبودرآهنگ)

آدرس: شهرستان كبودرآهنگ - ميدان آزادگان جنب پارك آزادگان بيمارستان امام رضا (ع) واحد اداري بيمارستان
كد شهر: 0812 تلفن: 5224554 نمابر: 5223095



مركز درماني آتيه (همدانپ)

آدرس: همدان - شهرك شهيد مدني - بيمارستان آتيه
كد شهر: 0811 تلفن: 4290231 نمابر: 4290231



شبكه بهداشت تويسركان (تويسركان)

آدرس: تويسركان - شبكه بهداشت و درمان تويسركان
كد شهر: 0852 تلفن: 4223275 نمابر: 4223275



نهاوند (نهاوند)

آدرس: نهاوند - بيمارستان علي مراديان
كد شهر: 0852 تلفن: 3244689 نمابر: 3244689



مركز بهداشت اسدآباد (اسدآباد)

آدرس: شهرستان اسدآباد - ميدان امام - شبكه بهداشت و درمان اسدآباد
كد شهر: 0812 تلفن: 2322499 نمابر: 3222231



بسيج جامعه پزشكي منطقه همدان (همدان)

آدرس: همدان - 30متري شكريه نرسيده به برنامه و بودجه - ساختمان بسيج دانشجوئي - طبقه اول
كد شهر: 0811 تلفن: 835420 نمابر: 835420


غذاهای استان و صنایع دستی توسط مدیریت ایران شف بزودی اعلام خواهد شد.
هتلهای استان همدان در قسمت تبلیغات سایت قراردارد

نظرات خوانندگان: 3 نظر (کلیک کنید)
ناهید هدایت شوشتری گفته است:

استان همدان شهرستان بسیار خوش آب و هوایی است و جاهای گردشگری بسیار جالبی دارد من از دست اندرکارانی که به زیبایی و فضای سبز همدان و همچنین از کلیه کسانی که در امر کمک رسانی به مسافران به شهرهمدان کمک می کنند کمال تشکر را دارم .

ارسال شده توسط ناهید هدایت شوشتری در تاریخ پنجشنبه، ۱۱ تیر ماه ۱۳۸۸ - ساعت ۶:۴۱ صبح
رضا مقصودي گفته است:

باسلام
باتشكر از زحماتي كه مي كشيد
سايت جالب و پرمحتوايي داريد
من ساكن همدان هستم
از معرفي همدان در سايتتون تشكرو قدرداني مي كنم
موفق باشيد

ارسال شده توسط رضا مقصودي در تاریخ دوشنبه، ۲۰ مهر ماه ۱۳۸۸ - ساعت ۱:۰۲ بعدازظهر
ر.رزازیان گفته است:

سلام خوبه ولی من دنبال یه تحقیق خوب درباره روستای علی آباد پشت شهر این استان میگردم همون که به شهرک فرهنگیان چسبیده انتظار داشتم شمادرباره اش چیزی گفته باشید ولی اینجاهم چیزی نبود نمیدونم چرا هیچجا ذرباره اش چیزی نداشت من خودم نقشه اش را از سازمان بنیاد مسکن گرفتم

ارسال شده توسط ر.رزازیان در تاریخ یکشنبه، ۲۳ خرداد ماه ۱۳۸۹ - ساعت ۳:۰۸ بعدازظهر
ثبت نظر شما (کلیک کنید)
(نظرات شما پس از تایید مدیریت سایت، منتشر خواهد شد و تا آن زمان، نمایش داده نمی‌شود. از صبر شما سپاسگزاریم.)